اکوپارک فرحزاد
- عنوان پروژه: اکوپارک فرحزاد
- موضوع پروژه: طرح احیای رود-دره فرحزاد در محدوده پونک
- تیم طراحی: فرزان شاماسبلو، آلاله سرآبادانی.
- رندرینگ: محمد اکبری
- نوع پروژه: طراحی منظر، بازآفرینی شهری
- مساحت تقریبی: 275000 متر مربع
- کارفرما: سازمان نوسازی شهر تهران
- موقعیت مکانی: تهران، ایران.
- وضعیت: طرح تقدیر شده در مسابقه طراحی محیطی
- سال طراحی: 1398
استیتمنت پروژه
طرح حاضر با توجه به زمینه تکینی که در آن تعریف می شود، تلاشی است برای شناخت پروبلماتیک حاکم بر محتوای دوگانه پروژه. به این منظور در گام نخست با جداسازی زمینه از محتوا، در راستای شناخت بستر محیطی روددره فرحزاد به مشاهده میدانی و مطالعه اجمالی طرح های بالادست پرداخته شد و سپس با جایگذاری اهداف مسابقه در قالب یک محتوای پیش فرض پرسشی مبتنی بر مساله چگونه "ساختن" در بستری که بر ضرورت "نساختن" دلالت دارد، به پرسش کلیدی پروژه بدل شده و طرح نهایی در راستای یافتن پاسخ به این پرسش، رویکردی نظری یافته است.
زمینه: تجربه فاجعه فراگیر سیل های اخیر در کشور، بیش از پیش بر اهمیت رویکردهای مدافع محیط زیست در شهرسازی و نحوه مداخله در بسترهای طبیعی نظیر روددره ها تاکید کرده است. مروری بر طرح های بالادست نیز نشانگر اجماع مهندسان مشاور بر لزوم حفظ بستر اکولوژیک و حداقل مداخله در وضعیت آن است که می توان آن را ذیل گفتمانی در دفاع از نساختن صورت بندی نمود. این کلیدواژه در مواجهه با محتوا می تواند اهداف پروژه را بحرانی سازد که این موضوع نقش موثری در فرایند طراحی داشته و در در بخش محتوا به آن اشاره خواهد شد.
محتوا: شرح چشم انداز طرح و اهداف مسابقه گویای تمرکز بر نقش معنوی آستان امامزادگان عینعلی و زینعلی در ایجاد هویتی مکان مند و مبتنی بر "ارتبط" است. این ارتباط خود از چند منظر و چشم انداز قابل دریافت است؛ اساسا خود " معنا" یک برساخت است و تعارف پیش گفته از ارتباط اجتماعی، فرهنگی، مذهبی و کالبدی تماما دلالت بر ساختن (در معنای poesis) دارند که در مقابل ساحت طبیعی قرا می گیرد. هم نشینی عناصری چون "هویت"، " معنویت"، "ارتباط اجتماعی "و "امر قدسی" غالبا در ادبیات نظری و پژوهشی فضا، به پدیدارشناسی هرمنوتیکی منتهی شده است. با اینکه به زعم طراحان چنین رویکرد پدیدارشناسانه ای در وضعیت کنونی کلانشهر تهران قابل نقد است ،لیکن بکربودن نسبی بستر این پروژه و هم نشینی عناصر خاص آن پیوند تنگاتنگی با رویکرد مورد اشاره دارد.
کانسپت: بر اساس مقدمه پیش گفته و برایند عوامل جزیی کانتکست محدوده مداخله به شش بخش کارکردی مجزا تقسیم شده است که در یک شبکه ارتباطی تحت چهار حوزه شناختی، سه نوع رویکرد طراحی و دو گستره مفهومی مرکز و پیرامون قابل تبیین است. در ادامه به اجمال به برنامه ساختاری پیشنهادی هریک از چهار حوزه شناختی و بخش های زیر مجموعه آن ها اشاره می شود
حوزه های شناختی:
محدوده A: این عرصه شامل فضای کلی روددره است که سایر محدوده ها از: آن کسر شده اند و با نگاهی مبتنی بر مداخله محدود و ساماندهی و بهبود فضا جهت افزایش حضورپذیری و هدایت مخاطبان به محدوه B طراحی شده است. عناصر طراحی شامل چند گره عملکردی با کاربری های مجاز تفرجی در محدوده خارج از حریم مطلق رود و با حفظ پوشش گیاهی موجود و ایجاد شبکه معابر با عرض محدود برای اتصال فضاهای عمومی مجاور و دسترسی های حوزه نفوذ طرح و هدایت آنها به فضای میانی پروژه است که به صورت شماتیک توسط دیاگرام های چهارگانه این محدوده بازنمایی شده است . در این مجموعه کمترین میزان مداخله در محدوده شمال غربی با حفظ درختزار موجود و ایجاد دسترسی از بلوار پونک، و بیشترین سطح مداخله در محدوده جنوب غربی , در راستای تقویت نفوذپذیری از این ضلع صورت گرفته است.
محدوده B: این محدوده شامل فضای میانی روددره در ارتباط با فضای آستان است و حدود ده درصد از سطح محدوده مداخله به این قسمت اختصاص داده شده است. موقعیت و ابعاد محدوده پیشنهادی بر اساس چندین عامل محیطی مانند همجواری با فضای امامزاده، فاصله نسبیِ برابر از گسل های شمال و جنوب در مقیاس کلان، عریض تر شدن پهنه روددره و کاهش شیب بال شرقی جهت استقرار فضاهای حضورپذیر و شعاع پانصد متری دسترسی به کل محدوده تعیین شده است و کانسپت اصلی پروژه ازارتباط سه عنصر ساختاری در این مجموعه حاصل شده است که عبارت اند از فضای "رویداد" در ضلع شرقی، فضای میانی در ضلع غربی و پل ارتباطی.
فضای میانی (فضای ارتباط بلافصل آستان امامزادگان با بال غربی): این فضا بر دامنه غربی جانمایی شده و نقش واسطه عملکردی فضای امامزاده با روددره را ایفا می کند. فضایی که قلمرو مشترک دو عرصه طبیعی و انسان ساخت و محل تلاقی ساختارعمودی و سلسله مراتبی زیارتگاه و ساختار افقی و ریزوم وار طبیعت است. این ویژگی ها به ایجاد فضایی دورگه انجامیده که توامان صلب و سیال است، سکون و حرکت دارد و جهت گیری اش از تعامل خطوط متقاطع جهات اصلی آستان امامزادگه با خطوط تراز های توپوگرافی روددره ایجاد شده است.
فضای رویداد (فضای تجمعی بال شرقی): این فضا که در جبهه شرقی روددره واقع شده است, ساختار و کارکردی مشابه با یک آمفی تئاتر روباز دارد. و فضاییست برای مکث و متراکم کردن حضور عابران، که بر اساس آنالیزهای صورت گرفته در قسمت کم شیب دامنه شرقی و در فاصله شصت متری از رودخانه واقع شده و نقش هدایت مخاطبان از فضاهای عمومی حاشیه شرقی به مقابل آستان را به عهده دارد.
پل ارتباطی : پل طراحی شده در فضای میانی نه صرفا یک ابزار عملکردی که ابژه ای نمادین است. پل فی نفسه سمبل ارتباط است. این پل علاوه بر اتصال فضای رویدادِ بال شرقی و فضای میانیِ بال غربی، نقش گردآورنده را دارد و خوانشی معاصر از پل استعاری هایدگر است که به رغم آن پل پیشامدرن متناسب با مسئلۀ زمانه ی خود دچار دگردیسی شده است! این پل در سه محور حرکتی تعریف می شود و در انتها به فضای "میانی" ختم می شود.
محدوده C: (اراضی همجوار شمال، جنوب و غرب فضای اصلی آستان امامزادگان عینعلی و زینعلی) : مداخله در این اراضی از یک سو با توجه به ارتباط بلافصل ضلع شرقی استان با روددره از اولویت نقش واسطه ای برخوردار نبوده و با توجه به وضعیت ساخت موجود که شامل بخشی از بافت مسکونی ، ساختمان دولتی و باغ های خصوصی است، داده های مورد نیاز برای طراحی افزایش یافته و بسیاری از جوانب ان از اطلاعات موجود در دفترچه مسابقه قابل استنتاج نیست. اما از سویی دیگر این فضاها می توانند در تقویت دسترسی و کیفیت فضایی آستان و روددره و همچنین انسجام بخشی به بافت محلی پونک نقش آفرینی کند. از این رو طرح ارایه شده برای این قسمت تحت عنوان پروپوزال قابل بازاندیشی و در قالب یک آلترناتیو مفهومی ارایه شده است.
محدوده D: ( حریم بستر رودخانه و سازه خاکریز بزرگراه): این محدوده تحت رویکرد بازاندیشی مبتنی بر کنترل وضعیت موجود تبیین می شود که شامل دو بخش مسیر رودخانه و خاکریز شمالی است.